Η ενεργειακή ένδεια αποτελεί ένα ιδιαίτερα σοβαρό φαινόμενο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το οποίο πλήττει πάνω από 50 εκατ. πολίτες κυρίως λόγω της χαμηλής ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων κατοικίας και των οικιακών συσκευών, του υψηλού κόστους αγοράς των ενεργειακών προϊόντων, των χαμηλών εισοδημάτων και των ιδιαίτερων αναγκών των νοικοκυριών.
ΕC, 2020,https://ec.europa.eu/energy/topics/markets-and-consumers/energy-consumer-rights/energy-poverty_en
Στην ευρώπη
Το φαινόμενο της ενεργειακής ένδειας έχει εντατικοποιηθεί τα τελευταία έτη κυρίως λόγω των επιπτώσεων της οικονομικής ύφεσης. Η συνεχιζόμενη μεγέθυνση του φαινόμενου έκανε επιτακτική την ανάγκη για αποτελεσματικότερη παρακολούθηση της εξέλιξης του στα διάφορα Κράτη-Μέλη.
Παρά το γεγονός ότι δεν υφίσταται κοινός ορισμός για την ενεργειακή ένδεια τόσο σε ευρωπαϊκό, όσο και σε εθνικό επίπεδο, διάφορες μεθοδολογικές προσεγγίσεις έχουν αναπτυχθεί για τον προσδιορισμό των πληττόμενων νοικοκυριών.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μέσω του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για την Ενεργειακή Φτώχεια
[1]
, οι δείκτες που έχουν επιλεγεί για τη συγκριτική αξιολόγηση των Κρατών-Μελών και την αποτίμηση της εξέλιξης του φαινομένου της ενεργειακής ένδειας σε ετήσια βάση είναι οι ακόλουθοι τέσσερις :
[1] https://www.energypoverty.eu/indicators-data
Δείκτης Μ/2:
ο οποίος απεικονίζει τον αριθμό των νοικοκυριών στα οποία οι δαπάνες για την αγορά ενεργειακών προϊόντων είναι χαμηλότερες από το ήμισυ της διαμέσου σε εθνικό επίπεδο. Ο δείκτης αυτός αποτυπώνει νοικοκυριά που οι ενεργειακές τους δαπάνες είναι ασυνήθιστα χαμηλές σε σχέση με τα εθνικά στοιχεία, αναδεικνύοντας έτσι εκείνα τα νοικοκυριά που δεν ικανοποιούν πλέον τα βασικά επίπεδα θερμικής άνεσης και κατ’ επέκταση και κατανάλωσης
Δείκτης 2Μ:
ο οποίος απεικονίζει τον αριθμό των νοικοκυριών στα οποία το ποσοστό των δαπανών για την αγορά ενεργειακών προϊόντων στο εισόδημα τους είναι υψηλότερο από τη διπλάσια τιμή της διαμέσου του αντίστοιχου ποσοστού σε εθνικό επίπεδο. Αυτός ο δείκτης αποτυπώνει νοικοκυριά που ξοδεύουν ασυνήθιστα υψηλό μερίδιο του εισοδήματός τους σε ενεργειακές δαπάνες.
Δείκτης ΑΕΙΘ
ο οποίος απεικονίζει τον αριθμό των νοικοκυριών με Αδυναμία Εκπλήρωσης Ικανοποιητικής Θέρμανσης της κατοικίας τους. Ο δείκτης αυτός αποτυπώνει τα νοικοκυριά που τα ίδια δηλώνουν ότι έχουν δυσκολίες στο να θερμάνουν επαρκώς την οικία τους κατά την ψυχρή περίοδο.
Δείκτης ΑΑΠΛ:
ο οποίος απεικονίζει τον αριθμό των νοικοκυριών με Αδυναμία Άμεσης (και έγκαιρης) Αποπληρωμής των Λογαριασμών ενέργειας.
Οι δυο πρώτοι δείκτες υπολογίζονται βάσει των δεδομένων που συλλέγονται στο πλαίσιο της Έρευνας Οικογενειακού Προϋπολογισμού, ενώ οι δυο τελευταίοι εκτιμώνται στο πλαίσιο της Έρευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών. Επισημαίνεται ότι και οι δυο έρευνες πραγματοποιούνται από την Ελληνική Στατιστική Αρχή σε ετήσια βάση.
Στην Ελλάδα
Σε εθνικό επίπεδο, στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης, προτάθηκε ο προσδιορισμός των νοικοκυριών, τα οποία πλήττονται από το φαινόμενο της ενεργειακής ένδειας, να πραγματοποιείται μέσω του υπολογισμού ενός συνδυαστικού δείκτη, ο οποίος θα λαμβάνει υπόψη όσο το δυνατό περισσότερους παράγοντες σχετιζόμενους με το υπό εξέταση φαινόμενο.
Ο δείκτης αυτός όπως φαίνεται και στο ακόλουθο Διάγραμμα ενσωματώνει τις διαστάσεις, οι οποίες προδιαγράφονται από την Οδηγία 2019/944/EE και αφορούν στο εισόδημα, στις δαπάνες για την αγορά ενεργειακών προϊόντων και στην ενεργειακή απόδοση των κτιρίων κατοικίας των νοικοκυριών.
Διάγραμμα: Διαστάσεις που συνυπολογίζονται για τον υπολογισμό του δείκτη για τον ορισμό της ενεργειακής ένδειας.
Καθώς το φαινόμενο της ενεργειακής ένδειας είναι σύνθετο και πολυπαραγοντικό, το Επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης (ΦΕΚ Β’ 7260/31.12.2025) υιοθετεί αναθεωρημένο συνδυαστικό δείκτη για την παρακολούθησή του.
Στατιστικό μοντέλο εντοπισμού των πληττόμενων νοικοκυριών
Yπολογισμος ενεργειακης ενδειας νοικοκυριου
Στο Επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση της Ενεργειακής Ένδειας (ΦΕΚ Β’ 7260/31.12.2025, ΥΠΕΝ/ΔΕΠΕΑ/147529/1159) υιοθετείται νέος συνδυαστικός δείκτης παρακολούθησης, ο Δείκτης Ι-ΙΙ2025. Η προσέγγιση αυτή αντικαθιστά την προηγούμενη μεθοδολογία που βασιζόταν σε σταθερά ποσοστιαία όρια δαπανών/εισοδήματος (όπως ο Ι-ΙΙeq (έκδοση 2021)).
Θεσμικό πλαίσιο
Ο εθνικός ορισμός της ενεργειακής ένδειας διαμορφώνεται σε εναρμόνιση με την Οδηγία (ΕΕ) 2023/1791 για την ενεργειακή απόδοση, με επίκεντρο την αδυναμία νοικοκυριών να καλύψουν βασικές ενεργειακές ανάγκες όπως θέρμανση, ψύξη, ζεστό νερό χρήσης, φωτισμό και λειτουργία βασικών οικιακών συσκευών, σε αξιοπρεπή επίπεδα διαβίωσης και υγείας.
Μεθοδολογική μεταβολή (έκδοση 2025)
Η προσέγγιση του 2025 αντικαθιστά την προηγούμενη μεθοδολογία της έκδοσης 2021 που βασιζόταν σε σταθερά ποσοστιαία όρια δαπανών/εισοδήματος. Ο νέος δείκτης συνδυάζει εισοδηματικά και κτιριακά χαρακτηριστικά, ώστε να διευκολύνεται η εφαρμογή, ο έλεγχος και η στοχευμένη χάραξη πολιτικών.
Εφαρμογή και πολιτικές αντιμετώπισης
- Στοχευμένες παρεμβάσεις σε νοικοκυριά που πληρούν τα κριτήρια του δείκτη, με προτεραιοποίηση των πλέον ευάλωτων.
- Σύνδεση με προγράμματα βελτίωσης ενεργειακής απόδοσης κατοικιών (ιδίως παλαιών κτιρίων) για μόνιμη μείωση των ενεργειακών αναγκών.
- Παρακολούθηση της εξέλιξης του φαινομένου και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων σε ετήσια βάση, σε συνδυασμό με συμπληρωματικούς δείκτες.
Δείκτης Ι-ΙΙ2025: υπολογίζει τον αριθμό των νοικοκυριών που πληρούν ταυτόχρονα και τις δύο παρακάτω συνθήκες:
- Συνθήκη Ι: Οι εύλογες δαπάνες διαβίωσης του νοικοκυριού, βάσει της σύνθεσής του, συμπεριλαμβανομένων των απαιτούμενων ενεργειακών δαπανών για βασικά και αξιοπρεπή επίπεδα διαβίωσης και υγείας, είναι υψηλότερες από το εισόδημά του.
- Συνθήκη ΙΙ: Το νοικοκυριό κατοικεί σε κτίριο κατασκευασμένο πριν το 1980, το οποίο δεν έχει αναβαθμιστεί ριζικά.
Γιατί επιλέχθηκε ο δείκτης Ι-ΙΙ2025:
- Ενσωματώνει τις βασικές προσδιοριστικές παραμέτρους της ενεργειακής ένδειας σε έναν ενιαίο μηχανισμό εντοπισμού.
- Δεν απαιτεί θέσπιση αυθαίρετων ορίων κατανάλωσης ή εισοδήματος για τον εντοπισμό των πληττόμενων νοικοκυριών.
- Ενσωματώνει την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων με απλοποιημένο τρόπο, χωρίς απαίτηση εξειδικευμένων δεδομένων.
- Διευκολύνει τον έλεγχο και την επαλήθευση της εφαρμογής πολιτικών και μέτρων.
Η παρακολούθηση του δείκτη πραγματοποιείται σε συνδυασμό με συμπληρωματικούς δείκτες (π.χ. σε ευρωπαϊκό επίπεδο), ώστε να υπάρχει συνεκτική εικόνα για το μέγεθος και την εξέλιξη του φαινομένου.
Παρακολούθηση Δεικτών -Διαγράμματα
Στο πλαίσιο του μηχανισμού παρακολούθησης και ελέγχου του φαινομένου της ενεργειακής ένδειας, αποτιμάται η επίδοση του Δείκτη Ι-ΙΙ2025, καθώς και των δεικτών που χρησιμοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο (π.χ. στο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για την Ενεργειακή Φτώχεια), με σκοπό τη συνεπή σύγκριση και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των πολιτικών.
